Algemene beschouwingen VDG d.d. 25 maart 2010

Inleiding

Voorzitter, het is menens. We houden er serieus rekening mee dat er meer dan 10 miljoen euro bezuinigd moet worden. Tijdens de programmabegroting stelde VDG al voor om een kerntakendiscussie te voeren. Vanavond maken we daarmee een begin. En één ding is al snel duidelijk. We moeten keuzes maken. Burgers, verenigingen en maatschappelijke instellingen zullen door de keuzes van deze raad worden geraakt. Vinden wij dat jammer? Ja, dat ís natuurlijk jammer. Maar het is aan de andere kant ook goed om eens een kerntakendiscussie te voeren. In de loop der jaren is onze gemeente steeds meer taken uit gaan voeren. Soms ook taken waarvan we ons moeten afvragen of deze een directe verantwoordelijkheid van de gemeente zijn. We moeten deze taken kritisch tegen het licht houden en een aantal van deze taken kunnen waarschijnlijk zelfs geschrapt worden. Een kerntakendiscussie biedt ook een kans tot heroriëntatie. Iets wat iedere gezonde organisatie eens in de zoveel tijd moet doen. Ook in het bedrijfsleven zijn bijvoorbeeld al vaak moeilijke keuzes gemaakt en soms grote klappen gevallen. Vandaag willen wij een eerste aanzet geven tot eventuele bezuinigingsmogelijkheden. Zoals gezegd; voor nieuw beleid of nieuwe investeringen is nauwelijks ruimte. Een goed en relatief bescheiden initiatief als de oprichting van een rechtswinkel zien wij als een prima crisismaatregel. Het beroep hierop zal naar verwachting groot zijn. Er komt dus dit jaar naar alle waarschijnlijkheid geen oplossing voor een aantal bekende problemen. Wij zullen vandaag wel enkele richtinggevende uitspraken doen over bezuinigingsmogelijkheden.

Algemene opmerkingen

De volgende oplossingsrichtingen lopen als een rode draad door de programma’s heen, wanneer we kijken naar bezuinigingsmogelijkheden:

A>              Bevorder regionale samenwerking op allerlei gebieden, dus ook bij instellingen,

B>               Bevorder ook binnen onze gemeente de samenwerking op alle mogelijke gebieden, sleutelwoorden zijn hier ‘samenvoeging’ en ‘clustervorming’

C>               Kijk kritisch naar de eigen gemeentelijke organisatie

D>              Vervang sommige ambities met een gouden randje door een zilveren randje

Nu ga ik wat concreter inzoomen op de bezuinigingsmogelijkheden per programma.

1. Gemeentebestuur

Wij zien hier de volgende mogelijkheden:

- afzien van het doorontwikkelen van het bestuurlijk informatiesysteem

Het huidige bestuurlijk informatiesysteem voldoet prima. Via de website van de gemeente is het heel goed mogelijk om stukken te vinden die je nodig hebt. En anders zijn ze altijd nog op te vragen via de griffie of via de ambtelijke weg.

- aanpassen van het vergaderstelsel, het wordt nu echt tijd om nog eens kritisch naar ons vergaderstelsel te kijken, de meeste gemeenten zijn daarin al veel vooruitstrevender en vooral efficiënter dan Oss

- veel minder stukken op papier en veel meer digitaal werken

- het schrappen van live TV uitzendingen is voor ons ook bespreekbaar, mits er mogelijkheden zijn voor het via internet bekijken of beluisteren van de raadsvergaderingen

2. Dienstverlening

De hulpsecretarieën in Megen, Ravenstein en Berghem sluiten per 1 januari 2012.

Het gemeentehuis in Oss wordt dus het centrale dienstverleningspunt.

Wij kiezen ervoor om de dienstverlening aan onze burgers op een zo hoog mogelijk peil te houden, dus niet te bezuinigen op het serviceniveau van onze publieksbalie in Oss. Ook zouden wij toch heel graag een zaterdagochtendopenstelling zien. Voor ons is het bespreekbaar om hier een ander dagdeel voor op te offeren om dit zo kostenneutraal mogelijk te maken. Verder pleiten wij voor kostendekkendheid van de leges zover het mogelijk is binnen de wettelijke kaders.

3. Sociale veiligheid

Onze binnengemeentelijke democratie, met een goed functionerend stelsel van dorps- en wijkraden, blijven wij koesteren. Het systeem dient hoe dan ook in stand te worden gehouden. De dorps- en wijkraden moeten op basis van de vorige programmabegroting al budget inleveren. Hier zit dus geen rek meer in. Wel moet er nog eens kritisch gekeken worden naar de inbedding van het wijkgericht werken binnen de gemeentelijke organisatie. Kan dit niet op een andere, meer efficiënte manier worden georganiseerd? In het land zijn al goed lopende praktijkvoorbeelden beschikbaar, denk hierbij bijvoorbeeld aan de Kolonisten van de Wijk, zoals ze in Deventer kennen. Meer naar buiten toe gericht, naar de wijken, dorpen, veel minder naar binnen gericht op de gemeentelijke organisatie. Ook willen we het opbouwwerk van Stichting Vivaan eens kritisch onder de loep nemen. Is dat wel bij elke dorps- en wijkraad noodzakelijk? Is het niet beter om het opbouwwerk vooral te richten op kwetsbare buurten en wijken? Of moeten er misschien wat hardere resultaatsafspraken gemaakt worden? Is er op onderdelen geen overlap met de taken van maatschappelijk werk? Met betrekking tot het opbouwwerk van Vivaan kan een stevige slag gemaakt worden.

Verder spreken wij onze zorg over uit over het financiële aspect van de regionalisering van de brandweer. Dit kan leiden tot een extra kostenpost van enkele tonnen. Binnen de gemeenschappelijke regeling dient met name Oss hier – met Den Bosch – goed de vinger aan de pols te houden. Het vergroten van sociale veiligheid hoeft echt niet zo duur te zijn. Denk bijvoorbeeld aan camera’s op plekken waar veel diefstal plaats vindt, zoals het NS station.

4. Onderwijs en jeugd

Voor VDG blijven goed onderwijs, naast veiligheid en zorg, topprioriteiten.

Wel zullen binnen het onderwijsprogramma diverse versoberingen plaats moeten vinden. Dat wordt niet makkelijk, te meer omdat het onderwijs binnen onze gemeente op onderdelen al zorgen heeft. Denk aan de financiële problemen bij een van de onderwijsstichtingen en enkele ondermaats presterende basisscholen. Een verbetering of verplaatsing van school De Singel blijft een topprioriteit wanneer het gaat om eventuele nieuwe investeringen.

Een versobering van het leerlingenvervoer daarentegen is voor ons bespreekbaar, dit kost de gemeente nu meer dan 1 miljoen euro per jaar. Kwetsbare leerlingen moeten we hulp blijven bieden. Maar moeten we als gemeente volop blijven bijdragen aan een grote groep leerlingen waarbij de ouders op basis van geloofsovertuiging kiezen om hun kinderen elders naar school te sturen? En denk bijvoorbeeld ook aan een minder breed programma aan naschoolse activiteiten. En we blijven roepen om een kritische evaluatie van de Horizonscholen. Komt de beoogde samenwerking in Horizonscholen nu écht tot stand? Worden er accommodaties gedeeld of blijven deuren en kasten op slot? Vindt er echt synergie plaats of is het iedere gebruiker voor zich? Worden er aantoonbare samenwerkingsvoordelen gehaald?

Ook het beperken van het schoolzwemmen is voor ons bespreekbaar.

En tot slot pleiten wij binnen dit programma voor het verlagen van subsidies voor volwasseneneducatie. Ondersteuning van gemeentezijde dient zich in het algemeen vooral te richten op kinderen. Als mensen op latere leeftijd een keuze maken om onderwijs te volgen, bijvoorbeeld aan de Volksuniversiteit of bij de Muzelinck, dan is dat een eigen keuze en zal men daar zelf voor moeten betalen. Deze activiteiten moeten dus kostendekkend zijn. Bovendien denken wij dat op het gebied van volwasseneneducatie een betere samenwerking kan ontstaan met beduidend minder overlapping van activiteiten.

5. Zorg en inkomen

Binnen dit programma zullen we ook echte beleidswijzigingen moeten doorvoeren.

Onze gemeente heeft op het gebied van zorg en inkomen een hoog en vooral ook breed ambitieniveau. Van de ruim 105 miljoen euro aan gesaldeerde kosten in de begroting van onze gemeente gaat bijna een kwart om in dit programma. Wij pleiten ervoor om het brede ambitieniveau om te zetten in een stevig doelgroepenbeleid. Zorg voor de mensen die het écht nodig hebben. Veel ouderen hebben het goed, ook financieel. Richt de gemeentelijke ouderenvoorzieningen vooral op kwetsbare ouderen. Kijk of de Seniorenraad en de SCPO kunnen worden samengevoegd tot één WMO raad, als effectief adviesorgaan. Richt de gemeentelijke vrouwenvoorzieningen (bijvoorbeeld in het kader van het emancipatiebeleid) vooral op kwetsbare vrouwen. Ook hier kunnen activiteiten worden samengevoegd.

Een aantal instellingen ontvangt een budgetsubsidie. Aan deze instellingen dienen  efficiencytaakstellingen opgelegd te worden. De gesubsidieerde taken dienen kritisch tegen het licht gehouden te worden. Doen ze geen taken die andere organisaties ook doen of kunnen doen? Zijn er sowieso geen doublures? En worden betaalde krachten niet ingezet voor werk dat met dezelfde kwaliteit ook door vrijwilligers gedaan kan worden?

En dan de WMO. Bij een aantal uitvoeringstaken binnen de WMO opereert Oss ruim boven het landelijk niveau. Op onderdelen kan dit wellicht bijgesteld worden richting het landelijk gemiddelde.

6. Kunst en cultuur

Het is belangrijk dat de dekkingsgraad van de professionele instellingen de komende periode zo hoog mogelijk is, vooral ten aanzien van volwassenen.

De verplaatsing van Museum Jan Cunen heeft voorlopig niet onze prioriteit.

7. Sport en recreatie

Ten aanzien van het verenigingsleven willen wij zoveel mogelijk de activiteiten en voorzieningen in de dorpen en in de wijken in stand houden, omdat deze een essentiële bijdrage leveren aan de leefbaarheid en de sociale cohesie. Denk hierbij ook aan de vele duizenden vrijwilligers die onze gemeente rijk is.

Ook het mogelijk maken van sportbeoefening blijft voor VDG een zeer belangrijke taak van de gemeente. Bewegen is voor ieder mens belangrijk en zeker ook voor onze jeugd. Het verhogen van huurtarieven voor gebruikers van sportaccommodaties zien wij dan ook minder zitten. Verenigingen worden al hard geraakt door de crisis door teruglopende sponsoring en soms zelfs gekort door hun eigen sportbond. Wel is er wellicht in het onderhoud van sportaccommodaties nog wel bezuiniging mogelijk. Als het gaat om verenigingen, probeer dan vooral vrijwilligers te activeren en zelfwerkzaamheid te stimuleren. En pas waar mogelijk ook maatwerk toe.

Probeer zo min mogelijk te schrappen op het gebied van stadspromotie en promotie in het kader van toerisme en recreatie. Want op de lange termijn zou het nadeel in dat geval nog veel groter zijn. Het blijft immers een van onze nieuwe economische kansen met ons prachtige buitengebied en straks ook Lith.

In het kader van dit programma ga ik kort in op het accommodatiebeleid. Maar dit geldt niet alleen ten aanzien van sport, maar ook ten aanzien van onderwijs, kunst en cultuur, kortom over de hele linie. Kijk of er accommodaties geclusterd kunnen worden, zonder daarbij voorbij te gaan aan de leefbaarheid en eigen identiteit van dorpen en wijken. Eventuele clustervorming dient wel altijd in goed overleg en met een duidelijke toekomstvisie te gebeuren. Neem als mooi praktijkvoorbeeld nou eens het samengaan van twee hockeyclubs tot één bloeiende vereniging!

8. Beheer openbare ruimte

Ook hier kan het ambitieniveau op een aantal deelgebieden moeten worden verlaagd. Minder beleidsontwikkeling, het op onderdelen verlagen van de kwaliteitsnorm.  Wel moeten we ons hier goed beseffen dat sommige versoberingen nu kunnen leiden tot meer kosten in de toekomst. Er mag wat VDG betreft zeker nogmaals gekeken worden naar de afschrijvingstermijnen, mits dit dus op een verantwoorde manier blijft gebeuren. Onderzoek of een overgang van intensief naar extensief groen een realistische bezuinigingsmogelijkheid is. Stimuleer bewonersparticipatie op het gebied van onderhoud van de openbare ruimte. Verkoop of verpacht onrendabele hoeken die grenzen aan woonpercelen.

Verder raden wij het college aan om eens kritisch te kijken naar de overeenkomsten met IBN, niet alleen via de  gemeenschappelijke regeling, maar vooral ook de losse opdrachten. Zijn de hiervoor gevraagde tarieven wel marktconform? Wij ontvangen hierover andere signalen.

En wat de onkruidbestrijding betreft is het loslaten van de ambitie om voorloper te zijn op het gebied van niet-chemische onkruidbestrijding voor ons een serieuze optie.

9. Natuur en milieu

Met betrekking tot natuurbeheer kunnen wellicht diverse ambities naar beneden worden bijgesteld. Denk bijvoorbeeld aan het afstoten van sommige natuurterreinen aan particulieren, met daaraan eventueel de nodige afspraken gekoppeld.  VDG blijft overigens principieel tegen DIFTAR.

10. Ruimtelijke ordening voor wonen en werken

In tijden van crisis is het niet verstandig om te bezuinigen op de locale economie. Want daarmee zouden we de crisis waarschijnlijk onnodig verlengen.

Het belang van een afdeling als ondernemerszaken blijft zeker aanwezig.

Nadat het actualiseren van bestemmingsplannen in 2013 is afgerond, is er wellicht minder capaciteit op de afdeling ruimtelijke ordening mogelijk.

11. Bedrijfsvoering en vermogen van de Gemeente

De afgelopen periode lijkt er al een accentverschuiving van beleid naar uitvoering waarneembaar. Onze gemeente heeft vele beleidsmedewerkers. Er zal de komende jaren echter weinig ruimte zijn voor nieuw beleid. Wat kan de gemeente de komende 10 jaar nog? De effecten van de korting op het gemeentefonds kunnen nog een behoorlijk aantal jaren na-ijlen. Dit zal gevolgen hebben voor het kunnen maken van nieuw beleid. Het beschikken over een commissie Ruimtelijke Kwaliteit is geen kerntaak van onze gemeente. Het voortbestaan van deze commissie willen wij later dit jaar dan ook nadrukkelijk in onze overwegingen meenemen.

12.   Algemene dekkingsmiddelen

Wij hebben vandaag al een groot aantal mogelijke bezuinigingsrichtingen genoemd. Maar wij zijn géén voorstander van een extra OZB verhoging. Onze inwoners zullen in hun omgeving te maken krijgen met versoberingen. De voorzieningen waarvan onze inwoners gebruik maken zullen misschien niet allemaal op hetzelfde niveau blijven. Onze centrale overheid neemt al forse maatregelen die mensen in hun portemonnee zullen voelen. Laten we daar als gemeente niet nog een schepje bovenop doen. Wel willen wij graag meer inzicht in het gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid. Een behoorlijk bedrag aan gemeentelijke belastingen wordt niet geïnd. Dit verdient een nadere analyse. Zo weten wij bijvoorbeeld dat ook de hondenbelasting onder deze norm valt en dat gaat ons toch echt te ver.

Tot slot heb ik nog vier belangrijke punten voorzitter.

1. Bestaande knelpunten.

De komende periode moet het college aandacht blijven besteden aan bestaande knelpunten, die voor sommige verenigingen, instellingen en organisatie echt op korte termijn opgelost dienen te worden.

2. Onze uitspraken vanavond zijn vooral richtinggevend.

VDG heeft vanavond geprobeerd een realistisch betoog te houden met duidelijke richtinggevende uitspraken. Voor ons is echter nog niks concreet. We hebben wel duidelijk accenten gelegd en richting aangegeven. Waar liggen mogelijkheden en waar blijven we wat ons betreft af.

3. Hoe betrekken we de burgers?

We moeten als politieke vertegenwoordigers niet denken dat we alle wijsheid in pacht hebben. Wij zouden graag de hulp van de inwoners van Oss inschakelen. Wij pleiten dan ook voor een Burger Denktank (of Burger Bezuinigings Brainstorm) waarbij het gemeentebestuur alle inwoners oproept om in een paar sessies actief mee te denken over bezuinigingsmogelijkheden. Dit levert vast goede en creatieve ideeën op waar de ambtenaren of de gemeenteraadsfracties nog niet op zijn gekomen. Graag vernemen wij hier de mening van de andere fracties.

4. Hoe nu verder?

Hoe geven we nu vervolg aan deze notitie. De notitie die nu voorligt is nog vrij abstract. Wij willen een verdiepingsslag maken.

Wij willen de cijfers achter de cijfers. Wij willen concreet weten wat het kost wanneer de door ons geschetste bezuinigingsmogelijkheden in gang zouden worden gezet. Pas dan kunnen we écht concrete uitspraken doen.

Wij verzoeken het college dan ook met klem om meer cijfers ruim voor de behandeling van de Voorjaarsnota ter beschikking te stellen aan deze raad.

Gecombineerd met de eventuele resultaten uit de Burger Denktank hebben we dan waarschijnlijk voldoende materiaal in handen om de juiste keuzes te kunnen maken.